Max Stirner - eerdere vertalingen

De vertaling van Jaak Lansen, 1906:

"Onder de indruk van dit werk, besloot ik er een vertaling in het Nederlands van uit te geven. Ik meen dat, buiten de persoonlijke voldoening die het vertalen ervan mij schenkt, door het werk van een zo groot en voor enige jaren nog bijna vergeten denker, onder de ogen van de nederlandstaligen te brengen, ik ook voorzie in een behoefte, ja, een noodzakelijkheid van deze tijd, waarin over het algemeen de begripsverwarring heerts, en door velen geschermd wordt met theorieën die ze lang niet tot de hunne gemaakt hebben en bijgevolg ook niet meester kunnen zijn.

Zo kan deze poging dan ook in het belang werken, zowel van voor- als tegenstanders, vermits zuiverheid van stelling een onontbeerlijke behoefte is voor de ontwikkeling van de gedachten. Naar mijn mening is het meer van belang, omdat daardoor de nederlandslezenden in staat gesteld worden, kennis te maken met een voor velen weinig of niet bekende gedachtengang. Als zodanig verschijnt dan deze vertaling, daarbij gewijd aan de nagedachtenis van Max Stirner."

Jaak Lansen

Antwerpen, Herfst 1906

Zo leidde Jaak Lansen zijn vertaling in. Het werk werd verschillende malen opnieuw uitgegeven: door uitgeverij 't Kersauwken, uitgeverij Cagliostro, door de Bibliotheek voor ontspanning en ontwikkeling. Lansen nam echter regelmatig een loopje met de tekst: zoals Widukind De Ridder aangeeft, schrapte hij bepaalde passages die minder in zijn kraam pasten. De meer recente uitgaves werden bovendien nooit hertaald, waardoor een lezing van de tekst onnodig bemoeilijkt werd.

 


 

De vertaling van Thomas Eden en Widukind De Ridder, 2008:

Rond 2007 zijn er drie gelijklopende vertalingsinitiatieven van De enige en zijn eigendom: Arne Jansen werkte rond die tijd een vertaling af voor Lemniscaat, Widukind De Ridder en Thomas Eden legden de laatste hand aan een vertaling die kort daarop in digitale vorm en later ook op bestelling in boekvorm beschikbaar zou zijn en ikzelf rondde eveneens mijn vertaling af. De digitale publicatie van De Ridder maakte de publicatie voor Lemniscaat commerciëel oninteressant. Ikzelf besloot na het lezen van de digitale vertaling en het kaderende nawoord voort te werken aan mijn eigen vertaling.

De vertaling van Widukind De Ridder en Thomas Eden maakt een duidelijke keuze en volgt die consequent op; er wordt gekozen voor een vertaling die de oorspronkelijke tekst zo kort mogelijk op de voet volgt. Dat zorgt soms voor zinsstructuren die syntactisch slecht of niet vertaald zijn. Tegelijkertijd leest ook de oorspronkelijke Duitse tekst vaak erg stroef. De vertaling geeft die stroefheid goed weer. Ook wat het voetnotenapparaat betreft, is dit een uiterst betrouwbare uitgave.

Ook de kadering getuigt van een duidelijke en volgehouden keuze: De enige en zijn eigendom wordt in zijn hegeliaanse en jong-hegeliaanse context geplaatst. In tegenstelling tot de gangbare interpretatoren, die de nadruk leggen op de polemiek tussen Feuerbach en Stirner, verlegt De Ridder het accent naar de polemiek met Bauer. Door Stirners kritiek van de vrije kritiek van Bauer in het daglicht te plaatsen, treden vaak verduisterde thematieken op de voorgrond. Met name het zichzelf verterende en niet uit te drukken karakter van het 'ik' wordt daardoor 'recht' gedaan. In 'De filosofische reactionairen' (1847) zou Stirner zelf, als antwoord op de kritiek van Kuno Fischer, deze thematiek op de voorgrond plaatsen.


 

 

De vertaling van 2012 belichaamt een duidelijk andere keuze en ambitie. De vertaler heeft gekozen voor toegankelijkheid; voor het ontsluiten van de tekst. Als andere denkers (Hegel, Bauer, Feuerbach e.a.) besproken worden, gebeurt dit enkel en alleen in functie van deze keuze. Ook het tijdperk waarin De enige verscheen, wordt functioneel toegelicht. Met die achtergrond in het achterhoofd wordt de tekst in helikoptervlucht samengevat. Ook deze samenvatting is functioneel opgevat; ze pretendeert geen volledigheid, maar zet enkele belangrijke bakens uit voor de lezer. De inleiding wordt afgesloten met de belichting van enkele thema's die opmerkelijk zijn en/of wijzen op de actualiteit van De enige.

Deze keuze voor toegankelijkheid weerspiegelt zich ook in de vertaling: ze geeft de voorrang aan de leesbaarheid van de doeltaal, zonder daarbij de eigenschappen van de brontaal op te geven. Toegankelijkheid ook in de letterlijke zin: de vertaling werd in consignatie gegeven in verschillende boekhandels in alle vlaamse centrumsteden. Aan de verdeling in nederland wordt gewerkt. Ook de prijs wordt zo laag mogelijk gehouden.

 


 

 

Een overzicht van alle vertalingen van De enige in alle talen: http://www.msges.de/bibliographie/Von_Stirner.pdf